Antybiotyki w leczeniu papug

Papuga wygląda na chorą.
Idziemy z nią do lekarza.
 Nie wiemy co jest papudze (lekarz powiedział, że to infekcja), ale wracamy do domu z antybiotykiem.

Znacie? To posłuchajcie.

Co to jest antybiotyk?

Naturalne antybiotyki są produkowane przez grzyby jako ich obrona przed bakteriami. W miarę postępu farmakologii produkowanych jest jednak coraz więcej antybiotyków syntetycznych. Antybiotyki można podzielić ogólnie na dwie grupy:

• bakteriobójcze - są to antybiotyki, które zabijają bakterie,
• bakteriostatyczne - to antybiotyki, które tylko hamują rozwój i rozmnażanie bakterii; w ich przypadku sam organizm papugi zwalcza bakterie; w przypadku kiedy papuga jest już bardzo chora jej organizm może sobie jednak z tym nie poradzić.

Większość antybiotyków stosowanych u ptaków należy do tej drugiej grupy.

Dobór antybiotyku

Dobranie odpowiedniego antybiotyku jest prawie połową sukcesu w leczeniu. Niestety bardzo często antybiotyk jest podawany papudze bez żadnych badań, na wyczucie lekarza. Każda infekcja, każdy typ bakterii może wymagać zastosowania innego antybiotyku. Nie ma czegoś takiego jak "najlepszy antybiotyk", zawsze musimy znać przyczynę choroby (gatunek bakterii), aby dobrać najlepszy antybiotyk w danej sytuacji.

  Tak więc najpierw musimy znaleźć przyczynę. Aby określić jakie bakterie powodują chorobę należy zrobić badania bakteriologiczne, tzw. posiew. Najpowszechniej wykonuje się tzw. bakteriologię ogólną, mniej popularne są badania na bakterie beztlenowe (trwają one dużo dłużej). Ponadto należy zdawać sobie sprawę z tego, że biegunki i wymioty mogą powodować także drożdżaki, ale podanie antybiotyku w tym przypadku tylko pogłębi chorobę papugi.

  Niestety często jest tak, że stan ptaka wymaga natychmiastowego rozpoczęcia kuracji i nie ma czasu na czekanie na wyniki badania. Nie należy jednak w takiej sytuacji rezygnować w ogóle z badania, trzeba je zrobić, a lekarz powinien podać antybiotyk o jak najszerszym spektrum działania i potem (po uzyskaniu wyników badania i antybiogramu) ew. zmienić lek. Zrobienie badań PRZED rozpoczęciem kuracji antybiotykowej jest ważne dlatego, ze jeśli antybiotyk nie będzie działał, to będzie trzeba nadal podawać kolejne antybiotyki na ślepo, zrobienie bowiem badań podczas kuracji antybiotykowej nie da miarodajnych wyników, konieczna jest przerwa ok. 10 dni.

  Znacznie ułatwić sprawę i przyspieszyć diagnozę może zwykły mikroskop i badania za pomocą wybarwiania. Można w ten sposób wiele się dowiedzieć (także czy mamy do czynienia z bakteriami czy drożdżakami), a nawet jeśli nie uzyskamy dokładnego wyniku to takie badanie pomoże ukierunkować dalsze dokładne badania laboratoryjne, co z kolei pozwoli zmniejszyć koszty i skrócić czas oczekiwania na wyniki.

Dawkowanie

Generalnie ptaki potrzebują wyższych dawek antybiotyków niż ssaki (proporcjonalnie do masy ciała), jednakże odpowiednia dawka może się bardzo różnić w zależności od gatunku ptaka. Mniejsza dawka jest wymagana w przypadku iniekcji niż podawania w wodzie czy jedzeniu. Ustalenie odpowiedniej dawki jest bardzo ważne, ponieważ jeśli dawka będzie za mała antybiotyk nie pomoże, a bakterie mogą rozwinąć odporność na ten lek. W zasadzie lepiej podać dawkę trochę za wysoką niż trochę za niską.

Sposoby podawania

w wodzie

Jest to najprostszy i najpowszechniej stosowany sposób, jednocześnie jest on najgorszy w przypadku antybiotyków. Jest to zły sposób ponieważ nie mamy kontroli nad ilością przyjętego leku. Nie wiemy ile papuga pije, kiedy pije. Ponadto niektóre papugi mogą w ogóle nie pić z powodu zmienionego smaku i zapachu wody. Bardziej chore ptaki mogą także być za słabe aby pić wodę.

  Niektóre antybiotyki (zwłaszcza tetracykliny) bardzo szybko tracą w wodzie swoją moc i muszą być często wymieniane. Wszystkie antybiotyki musza być wymieniane przynajmniej raz dziennie.

   Jeśli podajemy w ten sposób antybiotyki to najlepiej dawać je wieczorem, papuga będzie miała w takim przypadku możliwość "zjedzenia" leku wieczorem i rano, a w nocnym chłodzie  antybiotyk lepiej przetrwa niż przez dzień. W ciągu dnia należy unikać ustawiania miseczki z lekiem na słońcu, lepiej też unikać miseczek plastikowych czy cynkowanych; najlepsze są szklane miski.

w jedzeniu

Jest to dobry sposób w przypadku ptaków, które mają swój ulubiony pokarm, w którym można "przemycić" lek. Najlepiej nadaje się jabłko, banan, namoczone ziarno, ugotowany ryż itp. Bardzo chore ptaki mogą jednak odmawiać jedzenia. Niektóre antybiotyki są także pozbawiane mocy działania przez niektóre składniki pożywienia, np. tetracykliny przez wapń. Tak więc podając w ten sposób antybiotyki musimy dokładnie wiedzieć z czym nie można podawać danego antybiotyku i co zawiera pokarm.

doustnie (dodziobowo)

Papugi mają pewne wgłębienie w dziobie więc dość łatwo można im podawać tam leki, innym sposobem podawania antybiotyków doustnie jest podawanie sondą do wola (nie polecam jednak tego sposobu osobom, które nie mają doświadczenia). Niektóre leki, które mają przyjemny dla papug smak będą chętnie jedzone, a papuga instynktownie chwyci koniec strzykawki, którą podajemy lek. Strzykawka powinna być plastikowa, ponieważ w przypadku zgniecenia dziobem (co jest możliwe zwłaszcza przy większych papugach) odłamki szkła ze szklanej strzykawki poranią papugę. Należy uważać aby leku nie podawać za szybko i aby nie spowodować zachłyśnięcia.

   Problemem przy takim podawaniu leku jest to, że papuga musi być pewnie trzymana w ręce, co może powodować u niej stres, który może mieć niekorzystny wpływ na papugę, zwłaszcza w połączeniu z chorobą.

iniekcja

Jest to sposób w który można podać najbardziej dokładna dawkę leku w najbardziej efektywny sposób. Jest to także najlepszy sposób na podanie leku, który jest źle absorbowany z przewodu pokarmowego. Zastrzyk może być domięśniowy i dożylny. Przy podaniu dożylnym uzyskuje się natychmiastowe odpowiednie stężenie leku w krwioobiegu. U ptaków, zwłaszcza małych jest jednak problem z wkłuciem się do żyły. Najczęściej zastrzyki wykonuje się w mięsień piersiowy, jednak niektóre leki mogą powodować u ptaków ogniska martwicze w miejscu wkłucia. Niebezpieczne jest zwłaszcza powtarzanie zastrzyków przez kolejne dni.

inhalacje (nebulizacja)

Okazjonalnie antybiotyki, zwłaszcza w leczeniu infekcji układu oddechowego, mogą być podawane w postaci inhalacji. Leczenie takie trwa zwykle dłużej.

Czemu kuracja antybiotykowa nie przynosi skutków?

Często spotykam się z problemem, że papuga jest leczona już kolejny miesiąc, stale są zmieniane antybiotyki i nic, żadnej poprawy. Przyczyn tego może być kilka.

•    Pierwszą i najważniejszą jest źle dobrany antybiotyk. Lekarz nie wykonał badań, a jego intuicja tym razem nie wystarczyła.
•    Papuga może także nie przyjmować odpowiednio wysokiej dawki leku. Lekarz mógł przepisać złą dawkę, ponadto jeśli lek jest podawany z wodą czy jedzeniem to jest bardzo możliwe, że papuga za mało (lub wcale nie) pije.
•    Równocześnie z antybiotykiem może być podawany pokarm, który zawiera składniki, które hamują wchłanianie leku. Najpowszechniejszym takim składnikiem jest wapń. Podobnie niektóre choroby, pasożyty czy braki witaminowe mogą zakłócać wchłanianie leku i mimo, ze podana dawka była właściwa nie zostało osiągnięte właściwe stężenie w krwioobiegu.
•    Jeśli antybiotyk z grupy bakteriostatycznych zostanie podany bardzo choremu i osłabionemu ptakowi, jego organizm może nie mieć siły aby zwalczyć pozostałe bakterie.
•    Podanie antybiotyku za późno, przy bardzo zaawansowanej chorobie i bardzo osłabionym układzie odpornościowym także najczęściej nie doprowadzi do pożądanych skutków.
•    Lek może być podawany w odpowiedniej jednorazowej dawce, może być prawidłowo wchłaniany, ale okres podawania jest za krótki. Niektóre antybiotyki potrzebują dłuższego czasu aby leczenie zakończyło się sukcesem. Jeśli antybiotyk będzie podawany za krótko to po chwilowym okresie pozornej poprawy zdrowia nastąpi nawrót choroby.

   Wszystkie przypadki złego podawania antybiotyków, które nie zakończyły się śmiercią ptaka, powodują uodpornienie się bakterii na dany antybiotyk, tak więc za każdym razem leczenie jest trudniejsze. Również podawanie antybiotyków w celach profilaktycznych może spowodować uodpornienie na dany lek.

Skutki uboczne

Wiele antybiotyków ma skutki uboczne, zwłaszcza znany jest ich szkodliwy wpływ na wątrobę. Ponadto antybiotyki zabijają bakterie i inne drobnoustroje, także te pożyteczne. Zwłaszcza niebezpieczne jest zabicie bakterii z przewodu pokarmowego, które biorą udział w produkcji witaminy B. W trakcie kuracji antybiotykowej konieczne jest więc podawanie bakterii Lactobacillus - najlepiej specjalnych dla ptaków. Jeśli podajemy bakterie dla ssaków należy je podawać dłużej i w większych dawkach. Można też podawać jogurt z żywymi kulturami bakterii. Bakterie przeznaczone dla ssaków nie skolonizują przewodu pokarmowego ptaka, będą jednak działały czasowo w okresie zanim nie nastąpi przywrócenie równowagi w organizmie ptaka i naturalna kolonizacja przewodu pokarmowego odpowiednimi bakteriami. W Polsce najpopularniejszy jest Lakcid.

  Dłuższe kuracje antybiotykowe prowadzą do grzybic, zwłaszcza drożdżycy, ponieważ zostają zabite bakterie, które normalnie hamują wzrost grzybów. Podawanie antybiotyków jest niebezpieczne zwłaszcza jak nie została rozpoznana przyczyna choroby - czyli jeśli lekarz nie wykluczył grzybicy.

Najważniejsze infekcje bakteryjne

kolibakterioza

Wywołują ją bakterie Escherichia coli (Gram(-)). U człowieka są naturalną florą bakteryjną, u papug nie powinno ich być.
Wykrywanie: badania bakteriologiczne (posiew) + antybiogram.

chlamydioza (papuzica, ornitoza)

Wywołują ją bakterie z rodzaju Chlamydia.
Wykrywanie: wymazy ze spojówek lub kloaki barwi się metodą Giemsy, Giemenzy, Stampa, Macchavello lub Costaneda, można w nich wykryć ciałka elementarne w postaci skupisk czerwonych punkcików.

salmoneloza

Wywołują ją bakterie z rodziny Salmonella (Gram(-)).
Wykrywanie: posiew bakteriologiczny i antybiogram.

pastereloza

Wywołują ją bakterie Pasteurella (Gram(-)).
Wykrywanie: badanie bakteriologiczne + antybiogram, można też wykonać preparat bakterioskopowy i wybarwić go.

gronkowce (Gram(+))

Wykrywanie: badanie bakteriologiczne + antybiogram, badanie bakterioskopowe nie pozwala jednoznacznie rozpoznać gronkowców i nie mówi jaki antybiotyk zastosować.

paciorkowce  (Gram(+))

Bakterie z rodzajów Streptococcus i Enterococcus.
Wykrywanie: badanie bakteriologiczne i antybiogram.

gruźlica ptaków

Wywołuje ją najczęściej Mycobacterium avium  (Gram(+))
Wykrywanie: badanie bakteriologiczne, rentgenowskie (wykrywanie guzków gruźliczych)

megabakterioza

Wywołują ją megabakterie  (Gram(+)), ale mają wiele cech grzybów.
Wykrywanie: tylko barwienie i badanie bakterioskopowe.

Najpopularniejsze antybiotyki

Papuga wygląda na chorą, idziesz z nią do lekarza.
Lekarz daje antybiotyk, nie bój się zadać pytań:

• Dlaczego papuga dostaje antybiotyk?

• Skąd pewność, że to infekcja bakteryjna?

• Skąd wiadomo, że właśnie ten antybiotyk zadziała?

Zadaj te pytania lekarzowi, zanim zaczniesz dawać lek i zanim okaże się, że nie działa!

Żądaj od lekarza przeprowadzenia badań bakteriologicznych odchodów, a potem antybiogramu (pokaże on jakie antybiotyki działają najlepiej na dane bakterie). Jeśli konieczne jest podanie antybiotyku przed uzyskaniem wyników (bo na wyniki czasem trzeba czekać kilka dni) to lekarz powinien dać antybiotyk o jak najszerszym spektrum działania, taki przy którym jest największe prawdopodobieństwo, że zadziała. Jeśli wyniki badania pokażą, że powinien zostać podany inny antybiotyk to lekarz go zmieni.