Świerzb

Świerzb wywołują pasożyty skóry z rodzaju Knemidocoptes (Cnemidocoptes). Świerzbowce bytują w wierzchnich warstwach skóry. U papug najczęściej opanowują okolice dzioba (górną część) i woskówkę, a także okolice oczu, czasem można je spotkać na nieopierzonych częściach nóg oraz (u papug bardzo rzadko) w okolicach kloaki i na innych nieopierzonych częściach ciała, do których papuga ma dostęp podczas czyszczenia. Najczęściej świerzbowiec występuje u papużek falistych, u nimf i innych papug czasem się zdarza.

Zarażenie

Zarażenie świerzbem może nastąpić dwoma drogami. Po pierwsze, rodzice zarażają młode podczas karmienia (jest to podstawowa droga zakażenia). Drugą drogą zarażenia jest bezpośredni kontakt zarażonych miejsc dwóch ptaków (np. podczas wzajemnego karmienia). Zarażenie może nastąpić jedynie jedną z form rozwojowych świerzba, formą, która ma zdolność poruszania się. Dorosłe osobniki mają bowiem bardzo ograniczoną zdolność poruszania się.

Świerzb może jednak ujawnić się dopiero po miesiącach lub nawet latach od zakażenia (stąd nieporozumienia co do możliwości zarażenia). Czynnikami sprzyjającymi ujawnieniu się świerzba są stres (np. podczas transportu), niedobory żywieniowe, a także choroby nowotworowe. Tak więc świerzb może się ujawnić nawet po paru latach u pojedynczo trzymanych ptaków.

Objawy

Zaatakowana przez świerzbowce tkanka przyjmuje pumeksowaty (gąbczasty) wygląd i stopniowo rozrasta się. "Narośla" mają kolor szarawy, białawy lub żółtawy. Oglądając ją pod lupą, można zauważyć, że jej powierzchnia jest porowata, poprzecinana licznymi drobniutkimi kanalikami. Nie leczony świerzb może doprowadzić do pokrycia całej głowy ptaka takim szarym nalotem. Pewne problemy z diagnozą może sprawiać jedynie całkiem początkowe stadium, potem diagnoza jest już prosta, nie ma bowiem nic podobnego do zmian spowodowanych świerzbem.

Leczenie

Jeżeli mamy do czynienia z początkowym stadium, to nie ma potrzeby stosowania żadnych leków, wystarczy przemywanie zmienionych miejsc olejem parafinowym (czystym, bez dodatków, do kupienia w aptekach). Nie wolno smarować olejem jadalnym, co w niektórych książkach jest jeszcze zalecane. Jeśli zmiany dotyczą okolic oczu należy przecierać zmienione miejsca wazeliną (też czystą, bez dodatków, np. zapachowych), stosowanie wszelkich innych środków powinno w takim przypadku podlegać stałej kontroli lekarza, specjalisty od ptaków.

Stosowanie oleju parafinowego i wazeliny ma na celu odcięcie dostępu powietrza do pasożytów i tym samym spowodowanie ich uduszenia się (pasożyty te oddychają przez skórę). Nie niszczy się w ten sposób jaj, dlatego smarowanie trzeba powtarzać. Pełny cykl rozwojowy świerzba trwa trzy do czterech tygodni.

W nowszej literaturze spotyka się jednak rady, aby nie stosować żadnych olejów czy wazeliny. Po pierwsze, mają one ograniczoną skuteczność, a po drugie, trzeba je stosować dość długo. Nie są też całkiem obojętne dla ptaków. Zaleca się wtedy smarowanie zmienionych miejsc 5-procentowym roztworem kwasu salicylowego w celu usunięcia "narośli" oraz leczenie farmakologiczne.

Leczenie farmakologiczne

Lekarz może zastosować odpowiednie środki świerzbobójcze. Najpowszechniej stosowanym środkiem jest Ivermectin (Ivomec) albo w formie pędzlowania zmienionych miejsc, albo nakropienia na skórę karku. Ivermectiny nie wolno podawać w iniekcjach, domięśniowa iniekcja może być smiertelna dla papużek falistych, podanie doustne powoduje problemy u rozelli i innych papużek. Przy pędzlowaniu i nakrapianiu na skórę koniecznie należy przestrzegać dawkowania, nie wolno bowiem przekroczyć dziennej dawki. Ivomec przed podaniem musi zostać rozcieńczony w odpowiednich proporcjach. W poważniejszych przypadkach podanie leku należy powtórzyć po ok. dwóch do trzech tygodni.

Innym środkiem stosowanym w zwalczaniu świerzba jest Fipronil (Frontline), którym pędzluje się zmienione miejsca trzy razy w dwudniowych odstępach. Podawanie leku można ew. powtórzyć po ok. 14 dniach.

Leczenie farmakologiczne powinno być prowadzone pod kierunkiem lekarza. Dlatego też nie podaję tutaj konkretnych dawek.

Wspomaganie leczenia

Aby wspomóc leczenie należy podawać pożywienie, które jest bogate w witaminy. Ważna jest zwłaszcza witamina A. Niektórzy podają też witaminę C. Jeśli papuga nie chce jeść warzyw to kurację można wspomóc jakimś preparatem ogólnowitaminowym. Nie należy jednak podawać żadnych tanich preparatów dostępnych w sklepach zoologicznych.

Dodatkowe środki ostrożności

Wprawdzie możliwość zarażenia świerzbem poprzez sprzęty, z którymi stykał się chory ptak, nie jest wymieniana w literaturze, nie zaszkodzi dokładne wymycie klatki i wymiana wszystkich sprzętów (żerdzie, budki, karmniki, zabawki), o które ptak mógł ocierać chore miejsca. 

Komplikacje

Do komplikacji może dojść w momencie wniknięcia bakterii poprzez uszkodzoną skórę. Dochodzi wtedy do wtórnych infekcji bakteryjnych.

Zaatakowany dziób staje się kruchy i może się łamać. Ma też tendencje do przerastania.

Dodatkowe uwagi

Istnieje wiele gatunków świerzbowca. U papug występuje tylko Knemidocoptes pilae. Inne gatunki świerzbowca powodują np.chorobę zwaną "wapiennymi nogami", mogą też powodować wypadanie piór. Występują one u drobiu, dlatego też niektórzy lekarze "diagnozują" świerzbowca w przypadku wypadania piór. U papug jednak w takim przypadku trzeba szukać innej przyczyny problemów z piórami.

Gatunek świerzbowca powodujący chorobę u ptaków nie jest zaraźliwy dla człowieka i odwrotnie, gatunek, który powoduje świerzb u ludzi nie jest zaraźliwy dla ptaków.

Przy pisaniu tekstu korzystałam z książek: Wedel A. "Ziervogel. Erkrankungen, Haltung, Futterung", Pees M. "Leitensymptome bei Papageien und Sittiche", Kaleta E. F.(red.)  "Kompendium der Zirvogelkrankheiten", A. Kruszewicz "Hodowla ptaków ozdobnych"

Zdjęcia pochodzą z książki A. Kruszewicza "Hodowla ptaków ozdobnych"